Quy định bồi thường khi tính mạng bị xâm hại theo pháp luật 2026

Khi tính mạng của một người bị xâm hại, pháp luật không chỉ xem xét trách nhiệm hình sự của người gây ra hậu quả mà còn quy định nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho gia đình nạn nhân. Các khoản bồi thường có thể bao gồm chi phí điều trị trước khi tử vong, chi phí mai táng, tiền cấp dưỡng và khoản bù đắp tổn thất tinh thần. Việc xác định trách nhiệm và mức bồi thường được thực hiện theo Bộ luật Dân sự năm 2015 cùng những quy định hướng dẫn có liên quan.

Người gây thiệt hại tính mạng phải chịu trách nhiệm gì?

Trong thực tế, có những trường hợp một người bị tấn công do mâu thuẫn cá nhân, nhầm lẫn đối tượng hoặc những nguyên nhân khác, dẫn đến thương tích nghiêm trọng và tử vong sau khi được đưa đi cấp cứu.

Chẳng hạn, một thanh niên trên đường đi làm về bất ngờ bị người khác dùng dao tấn công. Dù được đưa đến bệnh viện điều trị, nạn nhân không qua khỏi. Người thực hiện hành vi sau đó khai rằng đã nhận nhầm nạn nhân với người mà mình có ý định tấn công.

Trong tình huống này, việc người tấn công nhận nhầm đối tượng không đương nhiên loại trừ trách nhiệm pháp lý. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xem xét hành vi, lỗi, hậu quả và các tình tiết liên quan để xác định tội danh cũng như trách nhiệm của người gây thiệt hại.

Nếu có đủ căn cứ xác định hành vi phạm tội, người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự. Đồng thời, trách nhiệm bồi thường thiệt hại về dân sự cũng được xem xét nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của gia đình người bị hại.

Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015, người có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ những trường hợp pháp luật có quy định khác.

Những vấn đề liên quan đến trách nhiệm dân sự, hình sự và quyền lợi của người bị hại cũng là nội dung được quan tâm trong chuyên mục Tư vấn pháp luật, giúp người dân hiểu rõ hơn về các quy định cần áp dụng khi xảy ra tranh chấp hoặc hành vi vi phạm.

Các khoản bồi thường khi tính mạng bị xâm hại

Điều 591 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định những khoản thiệt hại được xem xét bồi thường khi tính mạng của một người bị xâm phạm.

Việc xác định từng khoản bồi thường cần căn cứ vào thiệt hại thực tế, tài liệu chứng minh và những quy định pháp luật tương ứng. Không phải mọi khoản chi do gia đình nạn nhân kê khai đều mặc nhiên được chấp nhận.

Chi phí cứu chữa trước khi nạn nhân tử vong

Trường hợp nạn nhân bị thương, được đưa đi cấp cứu hoặc điều trị tại cơ sở y tế nhưng sau đó tử vong, các chi phí hợp lý phát sinh trong quá trình điều trị có thể được tính vào khoản bồi thường.

Theo Điều 590 Bộ luật Dân sự và hướng dẫn tại Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP, những khoản thiệt hại liên quan đến sức khỏe có thể bao gồm:

• Chi phí khám bệnh, cấp cứu và điều trị thương tích tại cơ sở y tế.
• Chi phí phương tiện vận chuyển phục vụ việc đưa nạn nhân đi cấp cứu, điều trị.
• Thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút của nạn nhân trong thời gian điều trị.
• Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc nạn nhân trong thời gian điều trị.
• Những thiệt hại khác thuộc phạm vi được pháp luật công nhận.

Đối với trường hợp người bị hại tử vong sau một thời gian điều trị, thiệt hại về sức khỏe được xác định từ thời điểm sức khỏe bị xâm phạm đến thời điểm người đó chết.

Gia đình nên lưu giữ hồ sơ bệnh án, hóa đơn viện phí, chứng từ thanh toán và những tài liệu liên quan để làm căn cứ chứng minh yêu cầu bồi thường.

Chi phí hợp lý phục vụ mai táng

Sau khi nạn nhân tử vong, người có trách nhiệm bồi thường còn phải thanh toán các chi phí mai táng hợp lý theo quy định.

Khoản 2 Điều 8 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP hướng dẫn những chi phí mai táng được xem xét bao gồm:

• Tiền mua quan tài và các vật dụng cần thiết phục vụ khâm liệm.
• Chi phí chôn cất hoặc hỏa táng người đã mất.
• Chi phí khăn tang, hương, nến, hoa và những vật dụng phục vụ tang lễ.
• Tiền thuê xe tang và các khoản chi cần thiết khác cho việc mai táng phù hợp với phong tục, tập quán địa phương.

Tuy nhiên, pháp luật không chấp nhận yêu cầu bồi thường đối với các khoản chi phí cúng tế, lễ bái, ăn uống, xây mộ hoặc bốc mộ.

Điều này có nghĩa là dù gia đình tổ chức tang lễ với quy mô lớn, không phải toàn bộ số tiền đã chi đều được tính vào nghĩa vụ bồi thường của người gây thiệt hại.

Các khoản yêu cầu cần bảo đảm tính hợp lý, có liên quan trực tiếp đến hoạt động mai táng và phù hợp với quy định pháp luật.

Người gây thiệt hại có phải cấp dưỡng cho thân nhân nạn nhân?

Bên cạnh chi phí điều trị và mai táng, pháp luật còn quy định việc bồi thường tiền cấp dưỡng đối với những người mà nạn nhân có nghĩa vụ cấp dưỡng khi còn sống.

Đây là khoản bồi thường có ý nghĩa quan trọng, đặc biệt trong trường hợp người tử vong đang trực tiếp thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng hoặc cấp dưỡng cho thành viên trong gia đình.

Những trường hợp có thể được xem xét bao gồm con chưa thành niên, người thân không có khả năng lao động hoặc những đối tượng khác mà người đã mất có nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định pháp luật về hôn nhân và gia đình.

Theo hướng dẫn tại Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP, mức cấp dưỡng được xác định dựa trên thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng, đồng thời phải đáp ứng mức tối thiểu theo quy định áp dụng.

Thời điểm tính khoản cấp dưỡng trong trường hợp tính mạng bị xâm phạm được xác định theo hướng dẫn pháp luật, gắn với thời điểm sức khỏe của nạn nhân bị xâm phạm.

Thời gian thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng phụ thuộc vào từng đối tượng. Chẳng hạn, đối với con chưa thành niên, việc cấp dưỡng thường được xem xét đến khi đủ 18 tuổi, trừ trường hợp pháp luật quy định khác.

Để yêu cầu bồi thường, người đại diện hoặc thân nhân cần cung cấp các tài liệu chứng minh quan hệ gia đình, nghĩa vụ cấp dưỡng và điều kiện thực tế của người được cấp dưỡng.

Mức bồi thường tổn thất tinh thần khi tính mạng bị xâm hại

Ngoài các khoản thiệt hại vật chất, Điều 591 Bộ luật Dân sự năm 2015 còn quy định trách nhiệm bồi thường một khoản tiền nhằm bù đắp tổn thất tinh thần cho những người thân thích của nạn nhân.

Đối tượng được hưởng khoản bồi thường này trước hết là những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người đã mất, bao gồm vợ, chồng, cha mẹ và con theo quy định pháp luật.

Nếu không có những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất, khoản bồi thường tổn thất tinh thần được dành cho người mà nạn nhân đã trực tiếp nuôi dưỡng hoặc người đã trực tiếp nuôi dưỡng nạn nhân.

Mức tiền bù đắp tổn thất tinh thần do các bên tự thỏa thuận. Nếu không đạt được thỏa thuận, mức bồi thường tối đa đối với một người có tính mạng bị xâm phạm không vượt quá 100 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

Mức bồi thường tổn thất tinh thần năm 2026 là bao nhiêu?

Theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP, kể từ ngày 1/7/2026, mức lương cơ sở được áp dụng là 2.530.000 đồng/tháng.

Như vậy, nếu tính theo mức lương cơ sở này, giới hạn bồi thường tổn thất tinh thần khi các bên không thỏa thuận được là:

100 x 2.530.000 đồng = 253.000.000 đồng.

Cần lưu ý, 253 triệu đồng là mức tối đa của riêng khoản bồi thường tổn thất tinh thần đối với một người có tính mạng bị xâm phạm khi không thỏa thuận được, không phải mức bồi thường cho từng thân nhân.

Đây cũng không phải giới hạn tổng cộng của toàn bộ nghĩa vụ bồi thường. Người gây thiệt hại vẫn có thể phải thanh toán thêm các khoản chi phí điều trị, mai táng, cấp dưỡng và những thiệt hại hợp pháp khác.

Khi giải quyết vụ việc, Tòa án sẽ xem xét yêu cầu của các bên, điều kiện thực tế và căn cứ pháp luật để xác định mức bồi thường phù hợp.

Gia đình người bị hại cần chuẩn bị gì để yêu cầu bồi thường?

Khi xảy ra vụ việc xâm phạm tính mạng, thân nhân nạn nhân nên chủ động thu thập và lưu giữ những tài liệu có liên quan đến thiệt hại thực tế.

Việc chuẩn bị chứng cứ đầy đủ giúp cơ quan có thẩm quyền xác định rõ từng khoản yêu cầu, đồng thời hạn chế tranh chấp trong quá trình giải quyết.

Một số tài liệu quan trọng có thể bao gồm:

• Giấy chứng tử và giấy tờ xác định quan hệ giữa người yêu cầu với nạn nhân.
• Hồ sơ cấp cứu, bệnh án và chứng từ thanh toán chi phí điều trị.
• Hóa đơn, giấy tờ liên quan đến những khoản chi phí mai táng hợp lý.
• Tài liệu chứng minh thu nhập của nạn nhân trước khi bị xâm hại.
• Giấy tờ chứng minh nghĩa vụ cấp dưỡng và nhu cầu của người được cấp dưỡng.
• Các tài liệu khác chứng minh thiệt hại và mức bồi thường được yêu cầu.

Đối với vụ án hình sự, người đại diện hợp pháp của bị hại hoặc người có quyền lợi liên quan có thể trình bày yêu cầu bồi thường trong quá trình giải quyết vụ án theo quy định pháp luật tố tụng.

Trường hợp vấn đề dân sự chưa có đủ điều kiện chứng minh và không ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án hình sự, nội dung bồi thường có thể được tách ra để giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.

Việc đưa ra yêu cầu cụ thể kèm theo chứng cứ có ý nghĩa quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của gia đình người bị hại.

Người gây thiệt hại có thể thỏa thuận bồi thường với gia đình nạn nhân không?

Theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự, các bên có thể thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường và phương thức thực hiện nghĩa vụ, nếu thỏa thuận đó phù hợp với quy định pháp luật.

Việc thỏa thuận có thể giúp các bên thống nhất phương án khắc phục thiệt hại và giảm những tranh chấp phát sinh liên quan đến trách nhiệm dân sự.

Tuy nhiên, trong trường hợp hành vi xâm phạm tính mạng có dấu hiệu tội phạm, việc người gây thiệt hại tự nguyện bồi thường không đồng nghĩa với việc đương nhiên được miễn trách nhiệm hình sự.

Hành vi tự nguyện khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại có thể được xem xét khi đánh giá những tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.

Đối với gia đình người bị hại, trước khi đồng ý với phương án bồi thường, cần xem xét đầy đủ các khoản thiệt hại đã phát sinh cũng như nghĩa vụ cấp dưỡng có thể kéo dài trong tương lai.

Nếu không đạt được thỏa thuận, việc xác định nghĩa vụ bồi thường sẽ do cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định pháp luật.

Cần hiểu đúng quy định bồi thường khi tính mạng bị xâm hại

Bồi thường thiệt hại khi tính mạng bị xâm phạm là trách nhiệm pháp lý nhằm khắc phục một phần hậu quả vật chất và tinh thần mà người bị hại cùng gia đình phải gánh chịu.

Theo quy định hiện hành, những khoản bồi thường cần được xem xét bao gồm thiệt hại về sức khỏe trước khi tử vong, chi phí mai táng hợp lý, tiền cấp dưỡng và khoản bù đắp tổn thất tinh thần.

Trong đó, mức tối đa của khoản bồi thường tổn thất tinh thần khi không thỏa thuận được được xác định theo 100 lần mức lương cơ sở. Với mức lương cơ sở áp dụng từ tháng 7/2026, con số tương ứng là 253 triệu đồng.

Để bảo vệ quyền lợi, thân nhân người bị hại nên nắm rõ từng khoản thiệt hại được pháp luật công nhận, chuẩn bị chứng cứ và thực hiện yêu cầu bồi thường đúng trình tự.

Độc giả có thể tiếp tục theo dõi các thông tin pháp luật, giải đáp tình huống dân sự và những quy định liên quan đến quyền lợi người dân tại Báo Bình Phước.