Sửa đổi Luật hiến ghép tạng: 5 đề xuất mới đáng chú ý

Dự thảo sửa đổi Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người đang thu hút sự quan tâm khi đề xuất mở rộng quyền hiến mô, tạng đối với người dưới 18 tuổi và điều chỉnh một số điều kiện hiến tạng khi còn sống. Những nội dung được Báo Bình Phước tổng hợp dưới đây giúp độc giả hiểu rõ các phương án đang được cơ quan chức năng xem xét, cũng như những yêu cầu nhằm bảo vệ người hiến và người nhận.

Dự thảo sửa đổi Luật hiến ghép tạng có những thay đổi gì?

Ngày 21/10/2026, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác đã được trình Quốc hội khóa XVI. Dự thảo gồm 7 chương, 39 điều và đang tiếp tục được lấy ý kiến để hoàn thiện các quy định trước khi xem xét thông qua.

Luật hiện hành được ban hành cách đây khoảng 20 năm. Trong bối cảnh nhu cầu ghép tạng ngày càng lớn, nhiều quy định đang được nghiên cứu điều chỉnh nhằm phù hợp hơn với thực tiễn y học và công tác quản lý hoạt động hiến, ghép.

Một trong những nội dung nổi bật là đề xuất mở rộng khả năng hiến mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên với những điều kiện nghiêm ngặt. Bên cạnh đó, dự thảo còn đề cập đến việc xác định chết tuần hoàn, nâng độ tuổi hiến tạng cho người không có quan hệ gia đình và tăng cường các biện pháp ngăn chặn mua bán mô, tạng.

Độc giả quan tâm đến chính sách chăm sóc sức khỏe và hoạt động khám chữa bệnh có thể tiếp tục theo dõi các thông tin tại chuyên mục Y tế, nơi cập nhật những vấn đề liên quan đến ngành y và sức khỏe cộng đồng.

Đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng sau khi qua đời

Theo quy định hiện hành, người từ đủ 18 tuổi trở lên mới được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể. Dự thảo sửa đổi đang xem xét mở rộng quyền hiến đối với người dưới 18 tuổi trong trường hợp đã qua đời và đáp ứng đầy đủ những yêu cầu pháp lý, chuyên môn.

Đề xuất này hướng đến việc gia tăng nguồn mô, tạng phục vụ điều trị, đặc biệt trong những trường hợp bệnh nhân cần ghép tạng để duy trì sự sống.

Tuy nhiên, việc lấy bộ phận cơ thể của người chưa thành niên không được thực hiện chỉ dựa trên mong muốn của gia đình. Dự thảo đặt ra các điều kiện liên quan đến nguyện vọng của người hiến, sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ và kết luận của hội đồng chuyên môn độc lập.

Người hiến phải được xác định đã chết não hoặc chết tuần hoàn theo quy trình chuyên môn phù hợp. Hoạt động xác định tình trạng tử vong phải độc lập với quá trình điều trị, vận động hiến và thực hiện lấy, ghép tạng.

Điểm đáng chú ý là dự thảo không cho phép lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi đang còn sống. Đây là một trong những giới hạn nhằm bảo vệ sức khỏe và quyền lợi của người chưa thành niên.

Người từ 15 đến dưới 18 tuổi có thể được hiến mô tái sinh

Một đề xuất khác liên quan đến việc cho phép người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh khi còn sống trong những trường hợp đặc biệt.

Mô tái sinh là loại mô có khả năng tiếp tục được cơ thể tạo ra hoặc phát triển để thay thế phần đã lấy. Khái niệm này khác với bộ phận cơ thể như tim hoặc phổi, vốn không thể tự sản sinh để thay thế sau khi được lấy ra.

Theo phương án trong dự thảo, người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình, bao gồm cha, mẹ, anh, chị hoặc em ruột, khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Quy định đề xuất này không áp dụng cho máu và các thành phần của máu.

Để được xem xét, người hiến phải đáp ứng yêu cầu về sức khỏe, được cung cấp đầy đủ thông tin và trải qua quá trình tư vấn độc lập. Sự đồng ý phải đến từ chính người hiến cùng cha mẹ hoặc người giám hộ.

Đối với người chưa thành niên, yếu tố tự nguyện được đặt lên hàng đầu. Nếu người hiến không đồng ý hoặc thay đổi quyết định, nguyện vọng từ chối cần được tôn trọng, kể cả khi gia đình đã đồng thuận trước đó.

Quy định được đề xuất nhằm cân bằng giữa nhu cầu điều trị của người bệnh và yêu cầu bảo vệ trẻ em trước những rủi ro về sức khỏe, tâm lý hoặc nguy cơ bị tác động bởi người khác.

Bổ sung quy định về đăng ký hiến mô, tạng trước khi đủ 18 tuổi

Dự thảo sửa đổi cũng đề cập đến khả năng cho phép người chưa đủ 18 tuổi đăng ký nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo quy định.

Điều này có nghĩa là nguyện vọng hiến tạng của người chưa thành niên có thể được ghi nhận, nhưng việc đăng ký không đồng nghĩa với quyền hiến trong mọi trường hợp.

Tại thời điểm thực hiện lấy mô hoặc bộ phận cơ thể, cơ quan chuyên môn vẫn phải xác minh đầy đủ các điều kiện theo quy định pháp luật, bao gồm độ tuổi, tình trạng sức khỏe, hoàn cảnh hiến và sự đồng ý hợp lệ.

Đặc biệt, dự thảo nhấn mạnh việc bảo đảm người chưa thành niên được tiếp cận tư vấn khách quan, hiểu rõ ý nghĩa của quyết định và không chịu áp lực từ gia đình hay bất kỳ cá nhân, tổ chức nào.

Đề xuất nâng độ tuổi hiến tạng khi còn sống lên 25 tuổi trong một số trường hợp

Bên cạnh việc mở rộng quyền hiến cho người chưa thành niên trong những điều kiện cụ thể, dự thảo lại đề xuất tăng độ tuổi tối thiểu đối với người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình.

Theo đó, ngưỡng tuổi được đề xuất nâng từ đủ 18 lên đủ 25 tuổi. Đây không phải là quy định nâng tuổi tối thiểu đối với mọi hình thức hiến mô, tạng, mà chỉ áp dụng cho nhóm trường hợp được dự thảo xác định.

Bộ Y tế cho rằng người ở độ tuổi 18 có thể chưa đánh giá đầy đủ những nguy cơ lâu dài khi quyết định hiến bộ phận cơ thể cho người khác.

Việc tăng giới hạn tuổi được đề xuất nhằm bảo đảm người hiến có khả năng cân nhắc kỹ hơn về sức khỏe, cuộc sống và những hệ quả có thể phát sinh sau phẫu thuật.

Song song với quy định về tuổi, hoạt động tư vấn và thẩm định điều kiện hiến cũng cần bảo đảm tính độc lập, khách quan, không để người hiến bị chi phối bởi lợi ích vật chất hoặc các mối quan hệ phụ thuộc.

Tăng cường kiểm soát hành vi mua bán mô và bộ phận cơ thể

Ngăn chặn việc thương mại hóa hoạt động hiến, ghép là một trong những nội dung được chú trọng trong dự thảo sửa đổi lần này.

Các đề xuất hướng đến việc tăng cường xác minh danh tính và quan hệ giữa người hiến với người nhận, nhất là những trường hợp cần làm rõ yếu tố tự nguyện.

Dự thảo cũng bổ sung một số hành vi bị nghiêm cấm, như lợi dụng quan hệ giám hộ hoặc nuôi con nuôi nhằm lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai hoặc tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép trái quy định.

Ngoài ra, hoạt động điều phối bộ phận cơ thể người và mô không tái sinh được đề xuất thực hiện bắt buộc thông qua hệ thống điều phối quốc gia.

Mục tiêu của cơ chế này là giúp quá trình phân bổ nguồn mô, tạng diễn ra có kiểm soát, minh bạch và dựa trên các tiêu chí chuyên môn, hạn chế nguy cơ ưu tiên không phù hợp hoặc lợi dụng hoạt động ghép tạng để trục lợi.

Hệ thống y tế cần đáp ứng yêu cầu gì khi mở rộng hoạt động hiến ghép?

Nếu các đề xuất được thông qua, việc mở rộng phạm vi hiến mô, tạng cũng đặt ra những yêu cầu đối với năng lực tổ chức thực hiện của hệ thống y tế.

Hoạt động hiến, ghép tạng là quy trình chuyên môn phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều bộ phận, từ đánh giá người hiến, xác định điều kiện y khoa, tiếp nhận và bảo quản mô, tạng đến phẫu thuật và chăm sóc người bệnh sau ghép.

Việc chuẩn hóa quy trình chuyên môn, tăng cường đào tạo nhân lực và nâng cao chất lượng cơ sở khám chữa bệnh là những yếu tố cần được quan tâm khi triển khai chính sách.

Ở phạm vi chăm sóc sức khỏe ban đầu, công tác đầu tư cơ sở vật chất cũng có vai trò riêng trong việc củng cố năng lực ngành y. Trước đó, hoạt động giám sát tiến độ phát triển mạng lưới y tế cơ sở vùng khó khăn tại Bình Phước đã cho thấy những nỗ lực cải thiện điều kiện phục vụ người dân tại địa phương.

Tuy không trực tiếp thay thế được các trung tâm ghép tạng chuyên sâu, hệ thống y tế cơ sở vẫn giữ vai trò trong công tác chăm sóc sức khỏe, truyền thông và hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin y khoa phù hợp.

Yêu cầu bảo đảm an toàn chuyên môn và bảo vệ người hiến tạng

Đối với người hiến và người nhận, tính an toàn của quy trình y tế luôn là yếu tố cần được bảo đảm. Những trường hợp hiến mô, tạng đặc biệt càng đòi hỏi việc đánh giá thận trọng về lợi ích, nguy cơ và điều kiện thực hiện.

Dự thảo bổ sung khái niệm chết tuần hoàn bên cạnh chết não. Việc xác định hai tình trạng này phải tuân thủ các tiêu chuẩn chuyên môn, bởi đây là căn cứ quan trọng trước khi tiến hành lấy bộ phận cơ thể từ người đã qua đời.

Đối với người còn sống, quá trình đánh giá cần tính đến cả sức khỏe hiện tại lẫn những tác động có thể phát sinh sau khi hiến. Riêng người chưa thành niên, yêu cầu bảo vệ cần được thực hiện chặt chẽ hơn.

Song song với hoạt động hiến, ghép, ngành y tế cũng cần duy trì công tác phòng ngừa và kiểm soát các nguy cơ sức khỏe. Một ví dụ trong lĩnh vực y tế cộng đồng là hoạt động Viện Pasteur phối hợp với ngành y tế Bình Phước về phòng, chống dịch bệnh, tập trung vào giám sát, phát hiện và ứng phó với các bệnh truyền nhiễm.

Trong lĩnh vực ghép tạng, việc kiểm soát nhiễm khuẩn, theo dõi sức khỏe và tuân thủ các yêu cầu chuyên môn cũng là những nội dung cần được chú trọng để bảo đảm an toàn cho người bệnh.

Ủy ban của Quốc hội lưu ý những rủi ro khi mở rộng quyền hiến tạng

Trong quá trình thẩm tra dự án Luật, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội ghi nhận mục tiêu nhân đạo của các đề xuất mở rộng quyền hiến mô, tạng.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cũng lưu ý người dưới 18 tuổi là nhóm cần được bảo vệ đặc biệt. Việc cho phép người chưa thành niên tham gia hiến mô, bộ phận cơ thể có thể phát sinh những vấn đề liên quan đến tâm lý, đạo đức, sự phụ thuộc và nguy cơ bị ép buộc.

Vì vậy, dự thảo cần tiếp tục được đánh giá tác động và hoàn thiện các điều kiện bảo vệ, đặc biệt là cơ chế xác minh sự tự nguyện, tư vấn độc lập và bảo đảm quyền từ chối của người hiến.

Đồng thời, các tiêu chí về thứ tự ưu tiên ghép tạng và nguyên tắc điều phối cũng cần được quy định rõ để hạn chế tranh chấp, tạo cơ sở cho việc áp dụng thống nhất.

Hiến ghép tạng và mục tiêu nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe

Hiến và ghép mô, bộ phận cơ thể là một trong những lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với y học hiện đại. Khi nguồn mô, tạng hiến phù hợp được mở rộng và quy trình tổ chức thực hiện được bảo đảm, nhiều bệnh nhân có thể có thêm cơ hội tiếp cận phương pháp điều trị cần thiết.

Tuy nhiên, bên cạnh các kỹ thuật điều trị chuyên sâu, hoạt động phòng bệnh và phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe cũng cần được quan tâm đúng mức.

Chẳng hạn, trong lĩnh vực tim mạch, các chuyên gia quốc tế tiếp tục nghiên cứu những biện pháp giảm nguy cơ bệnh lý nghiêm trọng. Độc giả có thể tìm hiểu thêm qua bài viết về khuyến nghị của chuyên gia Mỹ về sử dụng thuốc giảm cân để phòng ngừa bệnh tim mạch, một chủ đề liên quan đến chiến lược chăm sóc và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Phát triển các kỹ thuật y học chuyên sâu và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cộng đồng là hai hướng có thể bổ trợ cho nhau trong việc giảm gánh nặng bệnh tật.

Dự thảo sửa đổi Luật hiến ghép tạng tiếp tục được hoàn thiện

Những đề xuất trong dự thảo sửa đổi Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người thể hiện định hướng nghiên cứu mở rộng cơ hội hiến, ghép, đồng thời tăng cường yêu cầu bảo vệ người hiến, đặc biệt là người chưa thành niên.

Các nội dung đáng chú ý bao gồm cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng sau khi qua đời trong những điều kiện nhất định; xem xét quyền hiến mô tái sinh của người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi; nâng giới hạn tuổi hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người ngoài gia đình và hoàn thiện cơ chế kiểm soát, điều phối mô, tạng.

Dù vậy, đây vẫn là những phương án đang được xem xét trong quá trình xây dựng pháp luật. Điều kiện áp dụng chính thức chỉ có thể xác định sau khi văn bản được thông qua và có hiệu lực.

Việc tiếp tục lấy ý kiến chuyên gia, cơ sở y tế và các cơ quan liên quan sẽ góp phần làm rõ tác động của từng đề xuất, bảo đảm hoạt động hiến, ghép tạng được quản lý minh bạch, an toàn và phù hợp với quyền lợi của người dân.